Bố cục và lối đi: vì sao nhà rộng mà vẫn thấy chật
Có những căn nhà diện tích lớn mà vào thấy bức bối, và những căn nhỏ mà thấy thoải mái. Khác biệt phần lớn nằm ở cách người ta di chuyển trong đó, không nằm ở số mét vuông.
Bài này nói phần bố cục có thể quan sát và đo được.
Lối đi là thứ nên vẽ ra trước
Trong một ngôi nhà, người ta lặp đi lặp lại vài hành trình mỗi ngày: cửa vào tới bếp, phòng ngủ tới nhà vệ sinh, bếp tới bàn ăn, chỗ để xe tới cửa.
Bố cục tốt là bố cục để những hành trình đó ngắn và không bị cắt ngang. Bố cục kém bắt người ta đi vòng, hoặc bắt hành trình này cắt qua chỗ đang có việc khác diễn ra.
Ví dụ quen thuộc: lối từ cửa vào phòng ngủ đi xuyên qua giữa phòng khách. Mỗi lần có người đi qua là cuộc trò chuyện bị ngắt. Nhà rộng bao nhiêu cũng không cứu được điều này.
Vài con số nên biết
Đây là các khoảng hở thường dùng trong thiết kế nhà ở, đủ để đi lại thoải mái:
- Lối đi chính trong nhà — từ khoảng 90 centimet trở lên. Dưới mức đó thì hai người tránh nhau phải nghiêng người.
- Giữa bàn ăn và tường — khoảng 90 tới 100 centimet để kéo ghế ra và đi phía sau người đang ngồi.
- Giữa hai mặt bếp — khoảng 100 tới 120 centimet, đủ cho hai người và đủ để mở cửa lò hay tủ lạnh.
- Cạnh giường — khoảng 60 tới 70 centimet mỗi bên nếu hai người ngủ.
- Trước tủ quần áo — đủ để mở cánh và đứng lấy đồ.
Những con số này không phải quy tắc cứng, nhưng khi một chỗ trong nhà gây khó chịu hằng ngày thì đo thử thường phát hiện nó đang thiếu vài chục phân.
Vì sao thiếu vài chục phân lại khó chịu tới vậy
Vì đó là chỗ anh chị đi qua nhiều lần mỗi ngày. Một chỗ hẹp phải né người mười lần một ngày, ba nghìn lần một năm — nó tích lại thành cảm giác "nhà này chật" dù tổng diện tích không nhỏ.
Đây cũng là lý do nên ưu tiên nới chỗ đi lại hơn là nới phòng khi phải chọn.
Đồ đạc lấn lối là nguyên nhân phổ biến nhất
Phần lớn nhà thấy chật không phải vì thiết kế sai mà vì đồ đạc tích tụ dần. Vài dấu hiệu:
- Có cánh cửa nào trong nhà không mở hết được vì vướng đồ.
- Có chỗ nào phải đi nghiêng người mới qua.
- Có món đồ nào phải dịch ra mới lấy được thứ phía sau.
- Có lối đi nào bị chặn bởi thứ tạm bợ đã ở đó nhiều tháng.
Bốn dấu hiệu này dễ kiểm và thường chỉ ra đúng chỗ cần xử lý.
"Khí không đi thẳng ra cửa sau" — đọc theo lối đi
Một nguyên tắc phong thủy quen thuộc là tránh để cửa trước thẳng cửa sau. Xét về lối di chuyển, điều này tương ứng với việc trục giao thông chính chạy xuyên giữa nhà, chia không gian làm đôi và khiến mọi khu vực đều nằm cạnh đường đi.
Nhà bố trí kiểu đó thường thiếu chỗ nào thật sự yên. Đặt một vật ngăn nhẹ — kệ thấp, bình phong, chậu cây — làm lối đi bẻ nhẹ và tạo ra hai vùng thay vì một hành lang, và cảm giác thay đổi rõ.
Đây là lời khuyên phong thủy phổ biến, và nó cũng đứng vững nếu giải thích thuần theo cách con người dùng không gian.
Tam giác bếp
Trong thiết kế bếp có khái niệm quen thuộc: ba điểm bếp nấu, bồn rửa, tủ lạnh tạo thành một tam giác, và tam giác đó nên gọn, không bị cắt ngang bởi lối đi.
Bếp bố trí sai làm người nấu đi lại nhiều lần không cần thiết cho mỗi bữa. Đây là kiểu bất tiện tích lũy, ít ai nhận ra là bố cục cho tới khi ở một căn bếp bố trí tốt.
Cách tự kiểm bố cục nhà mình
- Vẽ sơ đồ tay, đánh dấu bốn hành trình hay đi nhất.
- Xem hành trình nào đi vòng hoặc cắt qua khu sinh hoạt.
- Đo các chỗ hay thấy vướng, so với các con số ở trên.
- Thử dời đồ đạc trước khi tính sửa nhà. Rất nhiều vấn đề bố cục giải quyết được bằng cách kê lại, và đó là việc làm trong một buổi chiều.
Bước cuối đáng thử trước tiên, vì nó không tốn gì và nhiều khi là đủ.