Màu sơn phòng trẻ em: cơ sở và quảng cáo

Sơn phòng cho con là dịp người ta nghe nhiều lời khuyên nhất: màu này giúp trẻ thông minh, màu kia giúp ngủ ngon, màu nọ kích thích sáng tạo. Phần lớn những lời đó không có cơ sở như cách chúng được nói ra.

Bài này tách phần có cơ sở khỏi phần quảng cáo.

Những gì đã được nghiên cứu, và giới hạn của nó

Màu có ảnh hưởng tới cảm nhận tức thời — điều này được ghi nhận trong nhiều nghiên cứu tâm lý. Nhưng đó là ảnh hưởng ngắn hạn và mức độ không lớn.

Các nghiên cứu về màu và hành vi có nhiều hạn chế mà người trích dẫn thường bỏ qua: mẫu nhỏ, làm trong phòng thí nghiệm chứ không phải trong nhà thật, đo trong vài phút chứ không phải vài năm, và kết quả không phải lúc nào cũng lặp lại được ở nghiên cứu sau.

Không có bằng chứng nào cho thấy màu tường ảnh hưởng tới trí thông minh, kết quả học tập, hay tính cách lâu dài của trẻ. Đây là điều cần nói rõ, vì nó được quảng cáo rất nhiều.

Ảnh hưởng của màu phụ thuộc văn hoá. Cùng một màu mang ý nghĩa khác nhau ở các nền văn hoá khác nhau — trắng là màu tang ở Việt Nam, màu cưới ở phương Tây. Nên các nghiên cứu làm ở một nước không áp thẳng sang nước khác.

⇒ Tóm lại: màu có ảnh hưởng tới cảm giác, nhưng không mạnh và không lâu dài như lời quảng cáo.

Những gì thật sự ảnh hưởng tới phòng trẻ

Nếu mục tiêu là làm phòng tốt cho trẻ thì đây là những thứ có tác động rõ hơn nhiều so với màu sơn:

Ánh sáng. Đủ sáng để đọc và chơi, và ánh sáng buổi tối nên dịu. Ánh sáng trắng lạnh sáng chói trước giờ ngủ làm khó ngủ hơn với nhiều người — mối liên hệ này có cơ sở, liên quan tới nhịp sinh học. Đèn bàn học cần đủ sáng và không hắt vào mắt.

Tiếng ồn. Phòng sát đường, sát phòng khách có tivi, hoặc tường mỏng — ảnh hưởng tới giấc ngủ và tới việc tập trung. Đây là thứ đo được.

Nhiệt độ. Phòng nóng thì khó ngủ và khó tập trung.

Không khí. Thông gió, ẩm mốc, mùi. Ẩm mốc liên quan tới bệnh hô hấp và dị ứng ở trẻ — đây là mối liên hệ được ghi nhận rõ.

Chỗ để đồ. Phòng trẻ nhanh bừa hơn mọi phòng khác. Có chỗ cất đồ vừa tầm với của trẻ là thứ giúp giữ gọn thật.

An toàn. Xem phần dưới — đây là nhóm quan trọng nhất.

Thời gian ở ngoài trời. Nói cho công bằng: yếu tố này có tác động lớn hơn mọi thứ trong phòng, và nó không tốn tiền.

An toàn — phần đáng dành công sức nhất

Sơn. Chọn loại có hàm lượng chất bay hơi thấp và để phòng thông thoáng nhiều ngày sau khi sơn trước khi cho trẻ ngủ trong đó. Đọc thông tin trên bao bì và hỏi người bán; với phòng trẻ nhỏ thì đây là khoản đáng chọn loại tốt hơn.

Đồ cao phải neo vào tường. Tủ, kệ sách, tủ quần áo — trẻ leo trèo và đồ đổ đè là tai nạn nghiêm trọng đã xảy ra nhiều. Đây là việc mất mười phút với một bộ chống lật.

Ổ cắm có nắp che.

Dây rèm, dây kéo. Dây vòng treo lơ lửng là rủi ro siết cổ với trẻ nhỏ — buộc gọn lên cao hoặc dùng loại không có dây vòng.

Cửa sổ. Chặn mở quá rộng, không kê đồ trèo được gần cửa sổ, và với nhà cao tầng thì đây là điều bắt buộc chứ không phải tuỳ chọn.

Giường tầng có quy định về độ tuổi tối thiểu cho tầng trên — hỏi nơi bán và đọc hướng dẫn.

Đồ nhỏ. Trẻ dưới ba tuổi cho mọi thứ vào miệng. Hạt trang trí, nam châm nhỏ, pin cúc áo — pin cúc áo đặc biệt nguy hiểm nếu nuốt phải và cần đi cấp cứu ngay.

Chọn màu — cách thực dụng

Nếu đã rõ phần trên thì chọn màu trở nên đơn giản hơn:

Hỏi trẻ nếu đủ tuổi. Phòng của chúng, và việc được chọn có ý nghĩa với trẻ hơn là màu cụ thể nào.

Màu sáng làm phòng trông rộng hơn — đây là hiệu ứng thị giác có thật và hữu ích với phòng nhỏ.

Tránh màu quá đậm trên cả bốn tường trong phòng nhỏ và thiếu sáng, vì nó làm phòng tối hơn.

Thử trên tường trước. Sơn một mảng khoảng nửa mét vuông, xem vào ban ngày và buổi tối dưới đèn — màu trên bảng mẫu và màu trên tường khác nhau đáng kể.

Tính chuyện trẻ lớn lên. Màu và hoạ tiết hợp với trẻ ba tuổi thì trẻ mười tuổi không thích nữa. Cách nhiều nhà dùng: tường màu trung tính, còn phần thay đổi theo tuổi thì để ở chăn ga, tranh dán, đồ đạc — những thứ đổi rẻ.

Sơn lau chùi được. Phòng trẻ có vết bẩn, vết bút. Loại sơn lau được đáng giá hơn màu đẹp.

Mấy lời quảng cáo nên cảnh giác

"Màu này giúp trẻ thông minh hơn." Không có bằng chứng.

"Màu hợp mệnh giúp con học giỏi." Đây là hai lớp cùng lúc — một hệ quy ước cộng với một lời hứa về kết quả. Không kiểm chứng được.

"Phòng phải theo hướng này mới tốt cho con." Thường bạn không được chọn hướng phòng, và điều đo được về hướng là nắng và gió — xử lý bằng rèm và thông gió.

Sơn đắt gấp nhiều lần vì "dành riêng cho trẻ em" mà không nói rõ khác gì. Điều đáng hỏi là hàm lượng chất bay hơi và khả năng lau chùi — hai thứ cụ thể.

Lời tư vấn dẫn tới việc mua thêm nhiều món bày trong phòng. Phòng trẻ càng ít đồ càng dễ giữ gọn và càng an toàn.

Về nếp nhà và trẻ con

Nhiều gia đình có nếp riêng về phòng của con — đặt gì ở đâu, kiêng gì. Mấy điều đáng cân:

Nếp vô hại thì giữ được. Nó là một phần của gia đình.

Đừng nói với trẻ theo cách gây sợ. "Không được để thế kia không thì gặp chuyện" tạo ra nỗi lo mà trẻ không xử lý được. Nói theo cách khác: "nhà mình có thói quen làm thế này" — cùng nội dung, khác hẳn cảm giác.

Và không có ngoại lệ ở một chỗ: không để bất cứ nếp nào làm hoãn việc khám chữa bệnh cho trẻ.

Phòng chung của hai đứa trẻ

Rất phổ biến, và có mấy điều riêng:

Mỗi đứa cần một phần thuộc về mình — dù chỉ là một kệ, một góc tường để dán đồ của mình. Điều này quan trọng hơn màu sơn nhiều.

Chọn màu khi hai đứa thích khác nhau: tường trung tính, còn mỗi bên trang trí theo ý mình. Cách này tránh được cuộc tranh cãi mà vẫn cho mỗi đứa được chọn.

Chênh lệch tuổi. Anh chị lớn cần chỗ học yên tĩnh, em nhỏ ngủ sớm hơn — đây là xung đột thật và giải quyết bằng đèn bàn riêng, rèm che, hoặc thoả thuận giờ giấc, không giải quyết bằng màu sơn.

Đồ của em nhỏ và đồ của anh chị. Đồ chơi nhỏ của trẻ lớn có thể nguy hiểm với em bé — cần chỗ cất mà em nhỏ không với tới.

Khi thuê nhà

Không sơn được thì vẫn còn nhiều cách đổi cảm giác phòng:

Chăn ga gối màu — chiếm diện tích thị giác lớn và đổi rất rẻ.

Tranh dán tường loại bóc được — hỏi chủ nhà trước, và thử một góc nhỏ xem có bong sơn khi gỡ không.

Thảm, rèm, đèn.

Kệ đứng thay kệ khoan.

Và phần an toàn thì không phụ thuộc vào việc nhà thuê hay nhà mình: chống lật tủ, che ổ cắm, chặn cửa sổ đều làm được và nên làm.

Tóm lại

Màu có ảnh hưởng tới cảm nhận tức thời nhưng không mạnh và không lâu dài như quảng cáo — và không có bằng chứng nào cho thấy màu tường ảnh hưởng tới trí thông minh hay kết quả học tập. Những thứ tác động rõ hơn nhiều: ánh sáng (nhất là ánh sáng dịu trước giờ ngủ), tiếng ồn, nhiệt độ, không khí và ẩm mốc, chỗ cất đồ vừa tầm trẻ, và thời gian ở ngoài trời. Phần đáng dành công sức nhất là an toàn: sơn ít chất bay hơi và để thông thoáng nhiều ngày, neo đồ cao vào tường, chặn cửa sổ, buộc gọn dây rèm, và để xa pin cúc áo. Chọn màu thì hỏi trẻ, thử trên tường trước, và tính chuyện trẻ lớn lên.