Từ trường Trái Đất và la bàn: cái gì đo được, cái gì chưa chứng minh
Từ trường Trái Đất là thứ có thật, đo được, và là cơ sở hoạt động của la bàn — công cụ trung tâm của phong thủy. Nhưng từ đó tới các kết luận về sức khỏe và vận mệnh là một khoảng cách dài.
Bài này đi theo thứ tự: cái đã biết chắc, cái là kỹ thuật đo, và cái chưa có cơ sở.
Phần đã biết chắc: từ trường tồn tại và định hướng được
Trái Đất có từ trường bao quanh, sinh ra từ chuyển động trong lõi ngoài. Kim la bàn được từ hóa nên xoay theo trường này và chỉ về phía bắc từ.
Đây là kiến thức vật lý cơ bản, đo được bằng thiết bị, và là cơ sở của hàng hải lẫn hàng không trong nhiều thế kỷ. Không có gì phải bàn cãi ở phần này.
Bắc từ không trùng bắc địa lý
Đây là điểm kỹ thuật quan trọng mà nhiều người không biết. Kim la bàn chỉ về cực từ, không phải cực bắc địa lý. Chênh lệch giữa hai hướng gọi là độ lệch từ, và nó khác nhau tùy nơi trên Trái Đất.
Cực từ còn dịch chuyển theo thời gian, nên độ lệch của cùng một địa điểm thay đổi qua các năm — chậm, nhưng có thật.
Ý nghĩa thực tế: bản đồ và bản vẽ kiến trúc dùng bắc địa lý, còn la bàn cho bắc từ. Với việc đòi hỏi độ chính xác cao thì hai hệ này cần được quy về một.
Vì sao hai người đo cùng một nhà lại ra số khác nhau
Nguyên nhân phổ biến, theo thứ tự hay gặp:
- Nhiễu từ vật xung quanh. Sắt thép trong bê tông, cửa sắt, tủ điện, xe máy, loa — tất cả đều làm lệch kim. Đây là nguyên nhân số một.
- Đứng khác chỗ. Lệch vị trí đứng hoặc lệch góc người là ra số khác.
- Thiết bị khác nhau. La bàn điện thoại dùng cảm biến từ và cần hiệu chỉnh; nó dễ trôi hơn la bàn cơ tốt.
- Một người quy về bắc địa lý, người kia không.
Cách xử: đo nhiều lần ở nhiều vị trí, cách xa vật kim loại. Các số phải xấp xỉ nhau. Lệch nhiều nghĩa là có nhiễu, không phải la bàn hỏng.
La bàn điện thoại: dùng được tới đâu
Nó dùng cảm biến đo từ trường nên về nguyên lý là đo thật. Nhưng:
- Cần hiệu chỉnh — thường bằng cách xoay điện thoại theo hình số tám.
- Bị nhiễu bởi chính linh kiện trong máy và bởi ốp lưng có nam châm.
- Sai số lớn hơn la bàn chuyên dụng.
Kết luận thực tế: tốt cho việc tham khảo, không đủ cho quyết định cần chính xác — nhất là khi nhà nằm gần ranh giới giữa hai cung.
Phần chưa có cơ sở vững
Đây là phần cần nói thẳng, và nói một cách công bằng.
Có nhiều khẳng định gắn hướng với sức khỏe: nằm quay đầu hướng này thì ngủ ngon, hướng kia thì hại. Theo hiểu biết hiện nay, những khẳng định này chưa được chứng minh.
Lý do chính là từ trường Trái Đất rất yếu so với các từ trường mà con người tiếp xúc hằng ngày từ thiết bị điện trong nhà. Nếu hướng nằm so với từ trường Trái Đất có tác động đáng kể lên cơ thể, thì việc ngủ cạnh một chiếc quạt hay tủ lạnh lẽ ra phải có tác động lớn hơn nhiều — điều không quan sát thấy.
Nói vậy không có nghĩa "hướng nằm không quan trọng". Nó có thể quan trọng vì những lý do khác, và đó là phần tiếp theo.
Hướng nằm vẫn đáng quan tâm — nhưng vì lý do khác
Những điều này thì quan sát được:
- Đầu giường quay về phía cửa sổ hướng đông thì bị nắng sớm chiếu vào mặt.
- Chân giường hướng thẳng cửa ra vào khiến nhiều người thấy bất an — đây là hiệu ứng tâm lý, nhưng cảm giác bất an ảnh hưởng tới giấc ngủ là chuyện thật.
- Nằm dưới máy lạnh thổi thẳng gây khô họng và đau vai gáy.
- Đầu giường sát tường chung với nhà vệ sinh thì nghe tiếng nước.
Nghĩa là: nếu đổi hướng giường mà thấy ngủ ngon hơn, rất có thể lý do nằm ở nhóm này chứ không phải ở từ trường. Kết quả vẫn thật, chỉ là cơ chế khác với điều người ta hay nói.
Vì sao vẫn nên biết cách đo hướng cho đúng
Dù phần giải thích còn để ngỏ, việc đo đúng vẫn có giá trị:
- Hướng quyết định nắng và nhiệt — phần này thuần vật lý và ảnh hưởng rõ.
- Hướng quyết định gió theo mùa.
- Với gia đình coi trọng phong thủy thì đo sai dẫn tới kết luận sai, và sự bất an vì làm sai cũng là điều nên tránh.