Cách âm: cái gì thật sự chặn được tiếng, cái gì thì không

Khi nhà ồn, phản xạ đầu tiên của nhiều người là mua mấy tấm mút xốp dán lên tường. Vài tuần sau họ nhận ra tiếng hàng xóm vẫn nghe rõ y như cũ — và không hiểu vì sao.

Lý do rất đơn giản: mút xốp không cách âm. Nó làm một việc khác hẳn. Bài này tách rõ hai việc ấy, rồi nói cái gì thật sự chặn được tiếng.

Hai việc hoàn toàn khác nhau

• Tiêu âm — giảm tiếng vang bên trong một phòng. Mút xốp, rèm dày, thảm, ghế nệm đều làm việc này. Chúng hút bớt âm phản xạ, nên phòng nghe "êm" hơn, nói chuyện dễ nghe hơn.
• Cách âm — chặn tiếng đi từ phòng này sang phòng kia. Việc này cần khối lượng và độ kín, không cần độ xốp.

🔴 Mút xốp làm rất tốt việc thứ nhất và gần như không làm được việc thứ hai. Nó nhẹ, nên không chặn được gì. Đây là hiểu nhầm tốn tiền phổ biến nhất trong chuyện xử lý tiếng ồn nhà ở.

Cách âm phụ thuộc vào ba thứ

1. Khối lượng. Vật liệu càng nặng thì càng khó bị âm làm rung, nên càng chặn tốt. Tường gạch đặc chặn tốt hơn tường thạch cao; cửa lõi đặc chặn tốt hơn cửa rỗng ruột — rất nhiều.
2. Độ kín. ⚠️ Đây là thứ quyết định nhiều nhất trong thực tế: âm đi qua khe hở cực kỳ hiệu quả. Một cánh cửa nặng và tốt mà hở một khe dưới chân thì phần lớn lợi thế của nó biến mất. Bịt khe rẻ hơn đổi cửa rất nhiều lần.
3. Tách lớp. Hai lớp cách nhau bằng một khe khí, có vật liệu hút âm ở giữa, chặn tốt hơn hẳn một lớp đặc cùng khối lượng. Đây là nguyên lý của tường đôi và cửa sổ hai lớp kính.

Hai loại tiếng ồn, hai cách xử khác nhau

Phân biệt được hai loại này là phân biệt quan trọng nhất, vì cách xử của chúng không giống nhau chút nào:

Tiếng truyền qua không khí — nói chuyện, tivi, nhạc, tiếng xe ngoài đường. Nó đi qua khe hở và qua mặt tường. Xử bằng: bịt khe, tăng khối lượng, làm lớp tách.

Tiếng va chạm — bước chân tầng trên, kéo ghế, khoan tường, đóng cửa mạnh. Nó truyền qua kết cấu: sàn, dầm, cột. Bịt khe không giúp gì cho loại này.

⇒ Đây là lý do nhiều người ở chung cư bịt kín mọi khe mà vẫn nghe rõ tiếng bước chân tầng trên. Muốn giảm tiếng va chạm thì phải xử ở nguồn — thảm trên sàn nhà trên, đệm lót chân ghế, bản lề giảm chấn cho cửa — hoặc tách kết cấu, mà việc đó thì phải làm lúc xây.

Việc làm được, xếp theo tỉ lệ hiệu quả trên tiền

1. Bịt khe cửa và khe cửa sổ. Gioăng cao su, chổi quét chân cửa. Rẻ nhất, nhanh nhất, và hiệu quả rõ nhất với tiếng nói chuyện và tiếng ngoài hành lang.
2. Đổi cửa rỗng ruột sang cửa lõi đặc. Bước nhảy lớn. Gõ vào cánh cửa nghe "bồm bộp" rỗng là cửa gần như không cách âm.
3. Bịt các lỗ xuyên tường — ổ điện đối lưng nhau giữa hai phòng, lỗ điều hoà, khe ống nước. Mấy lỗ này nhỏ mà là đường dẫn âm rất tốt.
4. Rèm dày, thảm, kệ sách đầy áp tường. ⚠️ Mấy thứ này chủ yếu giảm vang trong phòng, chỉ chặn truyền được một chút — nhưng phòng bớt vang thì cảm giác yên tĩnh hơn thật, nên vẫn đáng làm.
5. Cửa sổ hai lớp với nhà mặt đường. Đắt, nhưng là thứ duy nhất xử được tiếng xe cộ ở mức rõ rệt.
6. Làm thêm một lớp tường — đắt nhất và mất diện tích, để sau cùng.

Vì sao tiếng trầm khó chặn nhất

Tiếng xe tải, tiếng máy, tiếng bass từ dàn loa — đây là nhóm khó nhất, và lý do thuộc về vật lý: sóng âm tần số thấp có bước sóng dài, nên nó làm rung cả tấm tường và len qua kết cấu dễ hơn nhiều so với âm cao.

Hệ quả thực tế: mọi giải pháp nhẹ nhàng — rèm, thảm, mút — gần như vô dụng với nhóm này. Nếu vấn đề của bạn là tiếng trầm, hãy biết trước rằng nó tốn kém, và cân nhắc xử ở nguồn hoặc thương lượng với người gây ra nó thay vì đổ tiền vào vật liệu.

Đo trước khi sửa

Trước khi mua bất cứ thứ gì, làm ba việc này:

• Xác định tiếng đến từ đâu. Áp tai vào tường, vào sàn, vào khe cửa, vào ổ điện. Chỗ nghe rõ nhất là đường vào chính — và nó thường không phải chỗ bạn đoán.
• Xác định loại tiếng. Nói chuyện và tivi là truyền qua không khí; bước chân và kéo ghế là va chạm. Hai loại này quyết định bạn nên chi vào đâu.
• Ghi lại giờ. Tiếng ồn theo giờ cố định thì thương lượng được; tiếng ồn cả ngày thì phải xử bằng vật liệu.

⚠️ Ứng dụng đo độ ồn trên điện thoại cho con số rất thô — micro điện thoại không đo được chính xác, nhất là ở tần số thấp. Dùng để so sánh trước và sau thì được; đừng dùng con số đó để tranh luận với ai.

Và phần thương lượng

Với tiếng ồn từ hàng xóm, một cuộc nói chuyện tử tế thường hiệu quả hơn mọi vật liệu — và rẻ hơn rất nhiều.

Vài điều giúp nó không thành cãi nhau: sang lúc không đang bực, nói về giờ chứ đừng nói về người ("khoảng mười giờ tối bên em nghe rõ tiếng kéo ghế" thay vì "nhà anh ồn quá"), và đề nghị một việc cụ thể dễ làm — miếng đệm chân ghế, một tấm thảm nhỏ.

Phần lớn người gây tiếng ồn không biết mình đang gây ra nó. Nói ra một lần, đúng cách, giải quyết được nhiều hơn người ta tưởng.

Phòng ngủ: ba việc đáng làm nhất

Nếu chỉ xử được một phòng, phòng ngủ là phòng đáng xử nhất — vì đó là chỗ tiếng ồn gây thiệt hại thật, và vì bạn không thể "cố tập trung" khi đang ngủ.

• Bịt chân cửa phòng ngủ. Khe dưới cánh cửa là đường vào lớn nhất của tiếng từ trong nhà — tiếng tivi, tiếng nói chuyện, tiếng bếp. Một cái chổi quét chân cửa giải quyết phần lớn.
• Dời giường khỏi mảng tường chung với hàng xóm hoặc với nhà vệ sinh. Miễn phí, và thường hiệu quả hơn mọi vật liệu. Nếu không dời được thì kê một tủ áo đầy quần áo áp vào mảng tường đó — khối lượng là thứ cách âm, và tủ đầy đồ thì rất nặng.
• Chấp nhận tiếng ồn nền đều. ⚠️ Điều này nghe ngược đời nhưng có cơ sở: tiếng ồn có nhịp không đoán trước được đánh thức người ta nhiều hơn tiếng ồn đều. Một cái quạt chạy êm hoặc máy lọc không khí tạo một nền âm liên tục, và nền ấy che bớt những tiếng lẻ tẻ — đây là lý do nhiều người ngủ ngon hơn khi bật quạt, kể cả lúc trời không nóng.