Nắng làm hỏng đồ trong nhà: cái gì bạc màu, cái gì nứt, che thế nào

Hai bài trước nói ánh sáng và hướng nắng trong nhà, và ánh sáng với giấc ngủ. Bài này nói một tác động ít ai nhắc dù nó xảy ra ở mọi nhà: nắng làm hỏng đồ đạc.

Nó chậm và đều, nên không có thời điểm nào để nhận ra. Ba năm sau mới thấy tấm rèm bên này khác hẳn bên kia — và lúc đó thì không phục hồi được.

Nắng làm gì

Hai cơ chế khác nhau, và nhầm hai cái này thì chống sai:

• Tia cực tím phá màu và làm giòn vật liệu. Đây là thứ làm bạc màu vải, làm nhựa ngả vàng rồi nứt, làm giấy và ảnh phai.
• Nhiệt làm co ngót, cong vênh, và hại pin. Đây là thứ làm gỗ nứt, mặt bàn cong, đồ điện tử xuống nhanh.

Kính cửa sổ thường chặn được một phần tia cực tím nhưng không chặn được nhiệt, nên đóng cửa kính không có nghĩa là đồ đã an toàn.

Thứ hỏng nhanh nhất

1. Vải màu — rèm, sofa, thảm, quần áo phơi lâu trong nắng gắt.
2. Nhựa — ngả vàng, giòn, gãy khi va nhẹ; đồ nhựa ngoài ban công thấy rõ nhất.
3. Giấy và ảnh — phai rất nhanh, và không cứu lại được.
4. Đồ gỗ — bạc màu bề mặt, và nứt nếu chênh lệch ẩm nhiệt lớn.
5. Da — khô, rạn, mất mềm.
6. Sơn và vecni — mờ, bong.

Đồ điện tử

• Nhiệt là kẻ thù chính, không phải ánh sáng — nên chỗ nắng chiếu vào là chỗ tệ nhất để đặt.
• Pin xuống nhanh khi nóng; điện thoại để trên bàn có nắng chiếu là thói quen tốn tiền.
• Khe thoát nhiệt bị chắn cộng với nắng là điều kiện xấu nhất.
• Không sạc pin ở chỗ nóng, và không để thiết bị trong xe đóng kín giữa trưa.

Cách tự tìm chỗ có vấn đề

1. Theo dõi một ngày nắng, ghi lại nắng chiếu tới đâu theo từng giờ.
2. Nhìn mặt sau đồ đạc — chỗ khuất giữ màu gốc, so với mặt trước là thấy ngay đã bạc bao nhiêu.
3. Nhấc một món lên: vệt màu đậm hơn dưới đáy cho biết phần còn lại đã phai.
4. Sờ mặt bàn và tường buổi chiều; chỗ nào ấm là chỗ đang tích nhiệt.

Phép thử thứ hai thuyết phục nhất, vì nó cho thấy mức phai bằng chính món đồ của mình chứ không phải bằng lời.

Che thế nào

• Che ngoài luôn hơn che trong — mành, lam, mái hắt chặn nhiệt ngay từ đầu; rèm trong chỉ chặn ánh sáng sau khi nhiệt đã vào phòng.
• Rèm hai lớp nếu không làm được bên ngoài: lớp mỏng ban ngày, lớp dày cho giờ nắng gắt.
• Phim dán kính giảm được cả nhiệt lẫn tia cực tím tuỳ loại — hỏi kỹ thông số và đơn vị thi công.
• Cây xanh ngoài cửa sổ vừa che vừa mát.
• Chỉ cần che đúng khung giờ nắng gắt, không phải che tối cả ngày — nhiều nhà làm quá tay rồi sống trong nhà tối.

Ban công và sân thượng

Đây là nơi nắng làm việc mạnh nhất, và cũng là nơi người ta hay để đồ rẻ tiền rồi ngạc nhiên khi nó hỏng nhanh:

• Ghế nhựa ngoài trời giòn sau vài mùa và gãy khi có người ngồi — đây là tai nạn có thật, kiểm định kỳ bằng cách bóp mạnh một góc.
• Dây phơi và dây treo mục dần; loại nào phơi nắng liên tục thì thay theo năm chứ đừng đợi đứt.
• Chậu nhựa nứt vỡ làm đổ cây và đổ đất, nhất là chậu treo.
• Đệm ghế ngoài trời cất vào khi không dùng thì bền gấp nhiều lần.
• Đồ gỗ ngoài trời cần lớp phủ định kỳ; hỏi người bán loại gỗ đó nên dùng gì.

Với nhà chung cư còn thêm một điều: đồ nhựa giòn trên ban công tầng cao mà rơi xuống là chuyện nghiêm trọng. Neo chắc hoặc bỏ hẳn.

Sắp lại đồ theo nắng

• Đồ dễ hỏng tránh mặt nắng: tranh ảnh, sách, đồ gỗ quý, đồ da.
• Đồ chịu được thì để mặt nắng: đồ kim loại, gốm, đá.
• Xoay đồ định kỳ nếu không tránh được — như vậy phai đều, đỡ lộ.
• Tranh và ảnh có kính lọc nếu treo chỗ sáng.
• Đừng để ảnh gia đình bản gốc duy nhất ở chỗ có nắng; chụp lại lưu vào máy là việc nên làm ngay hôm nay.

Bù lại, nắng cũng có việc của nó

Nói cho công bằng, không phải chỗ nào cũng nên che:

• Nắng làm khô và giảm ẩm mốc, rất đáng quý ở miền Nam mùa mưa và miền Bắc mùa nồm.
• Sân phơi cần nắng, và đó là công dụng không thay được.
• Ánh sáng tự nhiên trong nhà tốt cho mắt và cho nhịp sinh hoạt.
• Nên đích đến không phải là chặn nắng, mà là cho nắng vào chỗ nó có ích và giữ nó khỏi chỗ nó phá.

Câu hỏi thường gặp