Sóng điện từ trong nhà: cái gì đã rõ, cái gì đang được bán bằng nỗi sợ
Bài trước nói về từ trường Trái Đất và la bàn. Bài này nói một chủ đề gần đó mà bị bán bằng nỗi sợ nhiều nhất: sóng điện từ từ thiết bị trong nhà.
Trang này bán vật phẩm phong thủy, nên nói trước cho rõ: chúng tôi không bán và không tin có món nào chặn được sóng.
Phân biệt hai loại, đây là chỗ hay bị đánh tráo
Từ "bức xạ" bị dùng chung cho hai thứ rất khác nhau:
- Bức xạ ion hóa — như tia X trong chụp chiếu y tế. Đủ năng lượng để phá liên kết trong phân tử, nên có quy định nghiêm ngặt về liều.
- Bức xạ không ion hóa — sóng vô tuyến của wifi, điện thoại, lò vi sóng, đài. Không đủ năng lượng để làm việc đó.
Quảng cáo thường nói "bức xạ" trống không, để người nghe tự nghĩ tới loại thứ nhất trong khi đang bàn về loại thứ hai. Đây là kỹ thuật bán hàng, không phải nhầm lẫn vô tình.
Cơ chế đã được biết
Với sóng vô tuyến ở mức thường gặp, tác động được thiết lập rõ nhất là làm nóng — cùng nguyên lý lò vi sóng, nhưng ở công suất khác nhau rất xa.
Vì cơ chế đó, các cơ quan quản lý đặt ra giới hạn phơi nhiễm, và thiết bị bán ra phải nằm dưới giới hạn. Đây là phần có tiêu chuẩn, có đo đạc, có cơ quan chịu trách nhiệm.
Về câu hỏi liệu mức phơi nhiễm thường ngày có gây hại lâu dài hay không, đây là việc của các cơ quan y tế, họ theo dõi và công bố hướng dẫn. Trang này không đủ thẩm quyền kết luận, và ai lo lắng thì nên đọc hướng dẫn từ cơ quan y tế chứ không từ người bán hàng.
Cường độ giảm rất nhanh theo khoảng cách
Đây là điều hữu ích nhất mà ít người biết: cường độ sóng giảm rất mạnh khi ra xa nguồn. Xa gấp đôi thì yếu đi nhiều lần, chứ không phải chỉ một nửa.
Hệ quả thực tế cho ai muốn giảm phơi nhiễm mà không tốn tiền:
- Đặt bộ phát wifi ở chỗ không ai ngồi sát — hành lang, kệ cao, xa bàn làm việc và xa giường.
- Không để điện thoại sát người khi ngủ; sạc ở bàn cách xa giường.
- Dùng tai nghe hoặc loa ngoài khi gọi lâu.
- Tắt wifi ban đêm nếu muốn — không tốn gì, và cũng giúp ngủ vì bớt thông báo.
Bốn việc này miễn phí, hợp lý theo cơ chế đã biết, và không cần mua gì.
Vì sao vật phẩm chống bức xạ không có cơ sở
Có nhiều món được bán với lời quảng cáo chặn hoặc trung hòa sóng: miếng dán, viên đá, vòng đeo, chip.
Mấy lý do khiến lời đó không đứng vững:
- Một vật nhỏ đeo trên người không thể chặn sóng đang bao quanh mình. Muốn chặn sóng thì phải bao kín nguồn hoặc bao kín người bằng vật liệu dẫn điện — và làm vậy thì điện thoại cũng mất sóng luôn.
- "Trung hòa" không phải là khái niệm có nghĩa với sóng điện từ; không có cơ chế nào để một viên đá làm việc đó.
- Nếu miếng dán chặn được sóng ở mặt sau điện thoại thì máy sẽ phải tăng công suất phát để giữ kết nối — tức là ngược với điều được quảng cáo.
- Không có phép thử nào được đưa ra mà người mua tự kiểm được.
Điểm ba đáng nhớ vì nó cho thấy lời quảng cáo tự mâu thuẫn ngay trong chính nó.
Cách kiểm một lời quảng cáo
- Hỏi cơ chế cụ thể, không nhận câu trả lời bằng mấy chữ như năng lượng, tần số, cân bằng.
- Hỏi đo bằng gì và mình có tự đo lại được không.
- Cảnh giác với video biểu diễn — nhiều màn trình diễn dùng thiết bị đo sai loại hoặc điều kiện dàn dựng.
- Cảnh giác khi phần lớn nội dung là làm mình sợ, còn phần giải thích thì mơ hồ.
Nếu vẫn lo
Lo lắng là chuyện thật và không đáng bị chê cười. Việc nên làm:
- Đọc hướng dẫn của cơ quan y tế, không đọc trang của người bán hàng.
- Áp dụng bốn việc miễn phí ở trên — chúng hợp lý và không mất gì.
- Nếu lo lắng ảnh hưởng tới giấc ngủ và sinh hoạt thì nói chuyện với bác sĩ; đó mới là chỗ giúp được.
- Đừng mua thứ không kiểm chứng được để mua sự yên tâm — yên tâm mua bằng cách đó thường không bền, và lần sau lại phải mua tiếp.
Ba việc thật sự đáng làm với thiết bị trong nhà
Nếu muốn dành công sức cho chuyện thiết bị điện, mấy việc sau có ích rõ ràng hơn nhiều so với mua vật phẩm chống sóng:
- Kiểm dây và ổ cắm — chập điện là rủi ro có thật và gây cháy, khác hẳn nhóm rủi ro đang bàn ở trên.
- Không cắm chồng nhiều thiết bị công suất lớn vào một ổ.
- Sạc điện thoại ở mặt phẳng thoáng, không sạc dưới gối hay trên nệm — đây là nguyên nhân cháy đã ghi nhận ở nhiều nơi.
Ba việc này giải quyết rủi ro đã được xác định rõ, mất vài phút và không tốn tiền. Đó là chỗ đáng đặt sự lo lắng vào.